Mnoge znamenite žene Novog Sada nisu svojim rođenjem dobile status Novosađanke, ali su svojim radom i ugledom svakako zaslužile da se nađu među zaslužnim građankama Novog Sada. Iako su neke od njih provele ceo život u ovom gradu, mnoge počivaju u drugim gradovima, daleko od mesta gde su ostvarile san. Ovu kolumnu posvećujemo upravo svima njima, jer su za nas podjednako važne žene koje su rođene u Novom Sadu kao i one koje su u njega došle i sa sobom donele sve svoje vrednosti koje su nastavile da razvijaju u ovom gradu. Danas pišemo priču o Milici Tomić.
Književnica, političarka i novinarka, jedna od sedam Vojvođanki izabranih za poslanice Velike narodne Skupštine Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena u Banatu, Bačkoj i Baranji, koja je izglasala prisajedinjenje Kraljevini Srbiji, je naša današnja heroina, Milica Tomić. Njen privatni život, prepliće se sa političkim procesima unutar srpskog naroda u Vojvodini od druge polovine XIX veka do prvih decenija XX veka.
Rođena je u porodici Svetozara Miletića, najznačajnijeg srpskog političara u Ugarskoj u drugoj polovini XIX veka. Školovala se u Novom Sadu, Pešti i Beču, ali studije medicine nije upisala jer je preuzela na sebe deo očevih obaveza u vreme Miletićevog suđenja i tamnovanja. Za srpskog političara, novinara i publicistu Jašu Tomića, udala se 1885. Posredstvom lične prepiske, nastale mnogo pre udaje za Jašu Tomića, Milica je postala žrtva političkih obračuna započetih u novinama (Branik-Zastava), kulminiralih čaršijskim pričama, a okončanih tzv. Tucindanskom tragedijom 1890, kada je Jaša Tomić, braneći čast, kompromitovanu navodnim Miličinim pismom, ubio oponenta, političara i publicistu Mišu Dimitrijevića.
U tim teškim trenucima, Milica Tomić je pružala podršku suprugu, kao i mnogo godina kasnije, tokom Prvog svetskog rata, kada su Jašu Tomića austrougarske vlasti zatvarale i internirale. Posle suprugove smrti (1922), povukla se iz javnog života.
Njeno delo se mora sagledati u kontekstu intenzivne političke aktivnosti Svetozara Miletića, zatim njegovih naslednika, kao i pokreta za emancipaciju žena u Vojvodini u drugoj polovini XIX veka i tokom dve decenije XX veka. Na političku scenu javno je stupila u vreme očevog drugog tamnovanja vodeći njegovu celokupnu korespodenciju i objavljujući prve političke članke u novosadskom listu Zastava.
Aktivistički rad u ženskim organizacijama Milica Tomić je 1881. godine započela u Dobrotvornoj zadruzi Srpkinja Novosatkinja. Njenim zalaganjem u Novom Sadu je 1905. osnovano Poselo Srpkinja koje postaje Ženska čitaonica Posestrima. Programi Posestrime su se, pored časova čitanja za nepismene žene sastojali i od predavanja, ali i od zabavnog dela, naročito ako su se dešavala u seoskim sredinama. Milica Tomić je bila osnivačica i glavna urednica časopisa i kalendara Žena.
Na planu političke borbe za kolektivna prava srpskog naroda u Habzburškoj monarhiji, Milica Tomić ima posebno mesto. Sa istomišljenicom, Julkom Ilić bila je na čelu akcije započete 1907. u okrilju ženske čitaonice Posestrima, kada su žene skupile 30.000 ženskih potpisa protiv zakona kojim se uvodi mađarski jezik kao nastavni u sve škole u Ugarskoj. Značajna je njena saradnja sa poznatom borkinjom za prava žena u Ugarskoj, Rožom Švimer.
Kruna aktivizma žena predvođenih Milicom Tomić je bila 1918., kada je Srpski narodni odbor, koji je sazvao Veliku narodnu skupštinu Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena u Banatu, Bačkoj i Baranji, dao biračko pravo muškarcima i ženama iznad 20 godina. Istraživanja o životu i delu Milice Tomić započeta su 2000-ih godina na Ženskim studijima i istraživanjima u Novom Sadu, kada je aktuelizovan značaj njenog dela. Tada je jedna ulica u Novom Sadu, u naselju Gornje livade, dobila njeno ime. Milica Tomić je stanovala u Dunavskoj 14, u kući svog oca Svetozara Miletića, u kojoj je jedno vreme bila smeštena i Matica srpska. Kuća se nalazi u okviru zaštićene prostorno-kulturno istorijske celine.
Na kući Miletića pored info tabli koje pominju Svetozara Miletića i Jašu Tomića, 2018. postavljena je i spomen-ploča koja svedoći da je u kući živela i Milica Tomić. Umrla je u Beogradu u 85. godini života. Nakon smrti, preneta je i sahranjena na Uspenskom groblju u Novom Sadu u porodičnoj grobnici zajedno sa ocem i suprugom. Ova grobnica i spomenik su zaštićeno kulturno dobro. Skupština Autonomne pokrajine Vojvodine je 2018. odlučila da Nagrada za ravnopravnost polova, Milica Tomić, bude nadalje pokrajinsko priznanje koje je Vlada Vojvodine za tu oblast ustanovila 2005. godine.
Tekst preuzet iz knjige, Ženska imena Novog Sada
Turistička organizacija Grada Novog Sada
